Stjórnstöð LHG - Vaktstöð siglinga

Stjórnstöð Landhelgisgæslunnar er jafnframt stjórnstöð leitar og björgunar á íslenska sjóbjörgunarsvæðinu. Stjórnstöðin er samhæfingar- og þjónustuaðili fyrir alla starfsemi Landhelgisgæslunnar. Hún hefur sérstöðu umfram hefðbundnar stjórn- eða vaktstöðvar þar sem mikilvæg samræming allrar starfsemi Landhelgisgæslunnar fer þar fram. Stjórnstöðin sinnir allri neyðarsímsvörun fyrir Landhelgisgæsluna og boðar gæslueiningar og viðbragðsaðila í útköll, samhæfir verkefni þeirra og sér um fjarskipti.

Dæmi um verkefni stjórnstöðvar. Þar eru mótteknar eru upplýsingar frá erlendum fiskiskipum með veiðiheimild í íslenskri efnahagslögsögu, höfð samskipti við hafnaryfirvöld vegna siglinga- og hafnarverndar, lesnar upp skyndilokanir á veiðislóð sem og veðurspár og veðurspárskeyti til sjófarenda á tilætluðum tímum með fjarskiptabúnaði stöðvarinnar. Einnig er tekið á móti lögskráningarskeytum frá íslenskum skipum og þeim komið áfram til viðeigandi lögskráningarstjóra.

Reglulega eru samskipti við Flugstjórnarmiðstöð og Varnarmálastofnun vegna flugs NATO flugvéla í lofti innan íslensku efnahagslögsögunnar, fjarskiptaprófanir við fjarskiptamiðstöðvar í nágrannalöndunum, haft samband við erlendar skútur eða skip sem sjást í ferilvöktunarkerfum en hafa ekki tilkynnt um ferðir sínar við Ísland. Haft er samband við íslensk skip sem eru með útrunnin haffæriskírteini og þau áminnt um að koma málum í lag.

Stjórnstöðin var stofnuð 14. apríl 1954 að Seljavegi 32 í Reykjavík og starfrækt þar samfellt í rúm 51 ár, eða til 13. maí 2005 þegar Landhelgisgæslan flutti í björgunarmiðstöðina í Skógarhlið 14. Þá tók Landhelgisgæslan og stjórnstöð hennar við stjórn og rekstri Vaktstöðvar siglinga (VSS). Til hlutverka VSS teljast m.a. strandastöðvaþjónustan og tilkynningarskylda íslenskra skipa ásamt öðrum verkefnum samkvæmt lögum og reglugerð um VSS. Sjá nánar um verkefni VSS í undirkafla.

Stjórnstöðin er elsta starfseining Landhelgisgæslunnar á eftir Sjómælingum. Beiðnir um hjálp eða aðstoð berast yfirleitt fyrst til stjórnstöðvarinnar sem setur í gang fyrstu aðgerðir eftir eðli máls hverju sinni. Boð berast oft gegnum fjarskiptabúnað stöðvarinnar eða VSS, frá Neyðarlínunni, lögreglu eða öðrum aðilum. Eins og áður segir er aðgerðum Landhelgisgæslunnar á sjó og í lofti stjórnað frá stjórnstöðinni. Þar er staðin vakt allan sólarhringinn árið um kring af þremur til fjórum varðstjórum hverju sinni.

Starfsmenn LHG fara eins og áður sagði með stjórn allra verkefna VSS samkvæmt þjónustusamningi við Siglingastofnun Íslands. Aðrir aðilar að samningnum eru Neyðarlínan (112) og Slysavarnafélagið Landsbjörg. Hinn 1. maí 2006 gerðust starfsmenn VSS starfsmenn Landhelgisgæslunnar. Við hlið VSS voru fyrir vaktstofa Neyðarlínunnar (112), fjarskiptamiðstöð (FML) og samhæfingarstöð almannavarnadeildar Ríkislögreglustjóra. Þannig eru allar helstu stjórnstöðvar leitar og björgunar á Íslandi í sömu byggingu, sem auðveldar skipulag og samstarf þegar á ríður.

Verkefni stjórnstöðvar LHG eru í meginatriðum fjórþætt: Hún er fjarskiptastöð fyrir varðskip og gæsluloftför, björgunarstjórnstöð og hlekkur í hinu almenna öryggiskerfi landsins, fjareftirlits- og fiskveiðieftirlitsstöð og móttökustöð tilkynninga erlendra skipa vegna siglinga þeirra um lögsöguna, komu þeirra til hafnar á Íslandi vegna Schengen-samkomulagsins og Siglingaverndar, sem er eitt af verkefnum VSS.

Um tölvuvædd fjareftirlitskerfi ein og sér berast stöðinni sem dæmi um ein og hálf milljón tilkynninga á sólarhring þegar mest er. Varðstjórar setja í gang aðgerðir ef hættuástand skapast eða er talið yfirvofandi í samræmi við alþjóðleg markmið handbókar leitar og björgunar frá IMO, (alþjóða Siglingamálastofnunin) og ICAO, (alþjóða Flugmálastofnunin) IAMSAR . Stjórnstöð LHG svarar hverskonar fyrirspurnum um svæðatakmarkanir, umbúnað veiðarfæra og annað sem varðar fiskveiðar og margt fleira. Stjórnstöð LHG var um árabil sambandsaðili við björgunarsveit varnarliðsins á Keflavíkurflugvelli, en eins og kunnugt er var starfsemi varnarliðsins lögð niður á árinu 2006.

Stjórnstöð LHG og VSS er búin sérstökum tölvu- og fjarskiptakerfum, og getur starfað sjálfstætt og óháð almennum fjarskiptakerfum. Markmiðið er að tryggja eins og kostur er virkni stöðvarinnar og fjarskiptasamband hennar og gæslueininganna, annarra skipa og loftfara ef almenn fjarskiptakerfi bregðast, innanlands eða milli landa. Stjórnstöð LHG getur haldið uppi fjarskiptasambandi við varðskipin eða erlendar björgunarstöðvar undir flestum kringumstæðum, um eigin gervihnattastöðvar og stuttbylgju fjarskiptabúnað, auk búnaðs strandastöðva-þjónustunnar í VSS sem er öflugasti hluti fjarskiptakerfanna, en allsherjar endurnýjun búnaðar strandastöðva VSS lýkur væntanlega fyrir lok ársins 2008.

Oft heyra landsmenn fréttir af björgunarstarfi Landhelgisgæslunnar, bæði á sjó og landi, mönnum er bjargað úr sjávarháska eða veikir eða slasaðir sjómenn sóttir á haf út. Einnig má nefna sjúkraflug Landhelgisgæslunnar vegna umferðarslysa eða annarra óhappa hvar sem er á landinu. Þessar aðgerðir hefjast í stjórnstöð LHG/VSS og er stýrt þaðan þar til þeim lýkur.